1. Đề ra: Marcel Proust quan niệm: Thế giới được tạo lập không phải một lần, mà mỗi lần người nghệ sĩ độc đáo xuất hiện thì lại một lần thế giới được tạo lập.
Bằng trải nghiệm văn học của bản thân, anh/chị hãy bình luận về nhận định trên.
Mở bài: Tôi vẫn còn nhớ nhà văn Annie Ernaux trong diễn từ nhận giải Nobel Văn học (2022) từng nói: “Văn học là một loại lục địa mà tôi vô thức đặt ở vị trí đối lập với môi trường xã hội của mình. Và tôi quan niệm viết chính là biến đổi hiện thực”. Những lời chia sẻ ấy khiến tôi không khỏi băn khoăn về mối quan hệ giữa người nghệ sĩ và hiện thực đời sống. Phải chăng, người nghệ sĩ là người tự mình tạo ra cuộc sống, một cuộc sống vốn chưa từng hiện hữu ở nhân gian? Bàn về vấn đề này, Marcel Proust quan niệm: “Thế giới được tạo lập không phải một lần, mà mỗi lần người nghệ sĩ độc đáo xuất hiện thì lại một lần thế giới được tạo lập”.
Kết bài: Nhấm nháp từng con chữ, đắm đuối trước vẻ đẹp thế giới do người nghệ sĩ sáng tạo ra, song tôi luôn hiểu rằng cuộc sống trong văn học có những điểm không trùng khít với cuộc sống ngoài kia. Khi một tác phẩm nghệ thuật đích thực ra đời cũng là khi một thế giới khác được tạo dựng. Và đến với người đọc, nó lại được hiện ra với những sắc thái khác nhau tùy vào cảm nhận của mỗi người. Rồi đây, sẽ có muôn vàn thế giới mới, buồn – đau – oan trái có, hạnh phúc – tươi vui – tích cực có… Vậy thế giới nào là cho chúng ta?
(Học sinh Mai Hồng Thủy)
2. Đề ra: Nhà văn Cao Hành Kiện cho rằng “Nghệ thuật chỉ được tạo thành quanh những kẻ dấn thân vì nó, những kẻ mạo hiểm vì nó, nghĩa là những kẻ thể nghiệm nó”.
Bằng trải nghiệm văn học của anh/chị, hãy bình luận và làm sáng tỏ ý kiến trên.
Mở bài: Tôi từng nghe giai thoại kể lại rằng, triết gia lỗi lạc người Hy Lạp Diogenes đã chọn cho mình biệt danh là “Chó”, thậm chí khi bị người ta ném các khúc xương vào mình trong một bữa tiệc, Diogenes vẫn đầy bình thản bởi ông tự nhận cung cách của mình y như một con chó, “vẫy đuôi khi được cho ăn, gầm gừ với kẻ chẳng đoái hoài (tới nó) và cắn những thằng xỏ lá”. Triết gia là như thế, còn những người nghệ sĩ đắm đuối với cái đẹp thì sao? Liệu họ có nhất thiết phải trở thành người dũng cảm, dám nhìn thẳng vào cuộc đời trần trụi, dám “cắn” những kẻ giả trá mưu mô? Bàn về điều này, Cao Hành Kiện cho rằng “Nghệ thuật chỉ được tạo thành quanh những kẻ dấn thân vì nó, những kẻ mạo hiểm vì nó, nghĩa là những kẻ thể nghiệm nó”.
Kết bài: Diogenes dù có tự nhận mình là “chó”, ta hiểu rằng đó cũng chỉ là cách diễn đạt riêng, lạ của một triết gia mà thôi. Còn với những nhà văn đích thực, dù có biết bao nhiêu danh xưng cao quý khác dành cho họ, dù họ phải dấn thân, mạo hiểm, thể nghiệm bao nhiêu, thì rốt cuộc họ vẫn chỉ mong muốn làm được những điều giản dị cho cuộc đời, cho con người. Và nếu người đọc không có bản lĩnh “dấn thân, mạo hiểm, thể nghiệm” để thấu hiểu điều đó, thì chẳng phải văn học nghệ thuật tồn tại trên cuộc đời này vô nghĩa lắm hay sao?
(Học sinh Hà Thư)
3. Đề ra:
Trong diễn từ nhận giải thưởng Văn học F. Kafka 2014, nhà văn Diêm Liên Khoa đã kể câu chuyện sau:
“Tôi nhớ đến một người mù 70 tuổi trong thôn nhà tôi, mỗi khi mặt trời lên, ông ta sẽ đối diện với núi đông, nhìn về phía mặt trời, tự mình lẩm nhẩm rằng: “Mặt trời hóa ra có màu đen – như thế lại tốt!”
Nhưng càng kì lạ hơn là, người mù cùng thôn với tôi này, từ khi ông ta còn trẻ, đã có vài chiếc đèn pin khác nhau, mỗi khi đi lại vào ban đêm, ông đều cầm trên tay chiếc đèn pin đã bật, sắc trời càng tối, chiếc đèn trong tay ông càng dài, ánh sáng cũng càng sáng. Thế là, ông bước đi trên con đường thôn bị đêm tối nhuộm đen, mọi người nhìn thấy ông từ rất xa, nhưng sẽ không đâm vào người ông. Hơn nữa, khi chúng tôi lướt qua ông, ông còn dùng đèn pin soi cho con đường phía trước, để bạn thuận tiện bước thật xa, thật xa. Để cảm ơn người mù này và ánh sáng trong tay người mù đó, sau khi ông chết đi, người nhà ông và người trong thôn chúng tôi, khi đi viếng ông, đều tặng cho ông các loại đèn pin còn đầy pin. Trong quan tài mà ông nhập liệm, dường như toàn bộ đều là những chiếc đèn pin có thể phát sáng mà người ta đem tặng.
Chính từ người mù này, tôi cảm ngộ được một loại sáng tác – nó càng đen tối, thì càng rực sáng; càng lạnh lẽo thì lại càng ấm áp. Toàn bộ ý nghĩa tồn tại của loại sáng tác đó, là để mọi người tránh được sự tồn tại của nó. Mà tôi và sáng tác của tôi, chính là người mù bật đèn pin đi trong bóng tối, đi trong bóng tối, dùng ánh sáng có hạn, chiếu rọi bóng đêm, cố gắng để mọi người nhìn thấy bóng tối để biết tránh đi.”
(Diêm Liên Khoa, Diễn từ nhận Giải thưởng Văn học Kafka 2014, Minh Thương dịch)
Từ câu chuyện trên, bằng trải nghiệm văn học của bản thân, hãy viết một bài văn trình bày suy nghĩ của anh/ chị về chủ đề: Văn học và cái ác.
Mở bài: Tôi không chắc chắn nghệ thuật bắt đầu xuất hiện trên thế giới này từ bao giờ, nhưng từ khi có nghệ thuật, thì đã tồn tại bao nhiêu định nghĩa về nó. Dường như mọi định nghĩa đều gắn nghệ thuật với cái đẹp. Người ta đã đồng nhất nghệ thuật với cái đẹp: nghệ thuật là “những điều cao cả”, là “Thánh thần”, là “sự mô phỏng cái đẹp toàn mĩ”, là “cái đẹp trác việt”, “cái đẹp siêu việt”,… Nhưng thực chất, đó có phải xác tín duy nhất? Tôi tự hỏi liệu có những trường hợp cá biệt nào khác chăng? Cho đến một ngày, tôi đọc được diễn từ của nhà văn Diêm Liêm Khoa với lời chia sẻ rằng: có “một loại sáng tác – nó càng đen tối, thì càng rực sáng; càng lạnh lẽo thì lại càng ấm áp. Toàn bộ ý nghĩa tồn tại của loại sáng tác đó, là để mọi người tránh được sự tồn tại của nó. Mà tôi và sáng tác của tôi, chính là người mù bật đèn pin đi trong bóng tối, đi trong bóng tối, dùng ánh sáng có hạn, chiếu rọi bóng đêm, cố gắng để mọi người nhìn thấy bóng tối để biết tránh đi.”
Kết bài: Có lẽ, trong thế giới luôn mang khát vọng hướng về cái đẹp này, văn học về cái ác chính là thứ ánh sáng khác thường, thứ ánh sáng được tạo ra bởi chính bóng tối. Nó không nhằm ru ngủ, cũng không để con người nương náu, nó buộc ta mở mắt, buộc ta đối diện. Từ người mù cầm đèn pin của Diêm Liên Khoa đến những trang văn phơi bày thẳm sâu bản chất người, tất cả đều gặp nhau ở một điểm: văn học không che giấu hiện thực, mà kiên quyết gọi tên nó để con người có thể tránh đi, vượt lên. Và có lẽ, trong mỗi chúng ta, cũng cần một chiếc “đèn pin” như thế để tiếp tục nhìn, hiểu và sống có trách nhiệm hơn giữa cuộc đời rộng lớn này.
(Học sinh Dũng)
4. Đề ra: Có những đêm không ngủ, mắt rực sáng, lòng ngập tràn nhớ nhung, khi đó tôi viết. (Léc – môn – top)
Bằng trải nghiệm văn học, anh/chị hãy bàn về ý kiến trên.
Mở bài: Tôi đã từng nghe kể huyền thoại về loài chim yến huyết ngoài biển khơi đã nhỏ từng giọt máu để dệt nên chiếc tổ màu hồng quý giá, hay câu chuyện về loài trai xót lòng ứa máu để làm nên hạt ngọc. Những câu chuyện của muôn loài trong thế giới tự nhiên khiến cho ta liên tưởng đến người nghệ sĩ với sứ mệnh đẹp đẽ của họ. Để có được tác phẩm như là viên ngọc trai lấp lánh cho đời, họ đã phải trải qua những gì? Về điều này, nhà thơ Lecmontop từng có những dòng chia sẻ chân thật: “Có những đêm không ngủ, mắt rực sáng, lòng ngập tràn nhớ nhung, khi đó tôi viết.”
Kết bài: Trở lại với câu chuyện về loài chim yến huyết, khi sức tàn lực kiệt, chim yến nhỏ đã bay vút lên không trung, lao mình vào vắt đá nhọn hoắt cho ngực vỡ nát. Cũng như thế, trong nghệ thuật, người nghệ sĩ đã phải trải mình vào trong đau khổ, cô đơn – cuộc hành xác tinh thần để cho ra đời những tác phẩm nghệ thuật chân chính. Và rồi đây, chính những câu chữ phập phồng nhịp đập trái tim ấy sẽ thay anh có mặt trên cuộc đời này, vượt qua mọi biến thiên thời gian và sống mãi cùng loài người.
(Học sinh Tường Vy)
5. Đề ra: Có ý kiến cho rằng: “Văn học soi sáng các giá trị, dẫn dắt con người vượt lên các giá trị nhất thời, vươn tới các giá trị bền vững”.
Bằng trải nghiệm văn học của bản thân, hãy bình luận.
Mở bài: Trước khi chết, vua Phổ cầm tay Mozart và nói: “Ngươi tượng trưng cho cái đẹp, ta tượng trưng cho sự sắp đặt của loài người. Vì thế, biết đâu sau khi ta chết, hậu thế sẽ quên ta đi và nhắc nhở tới ngươi”. Câu chuyện khẳng định một quy luật đó là những gì thuộc về cái đẹp trong thế giới tinh thần sẽ không dễ bị tàn phai. Và đó hẳn không phải là câu chuyện riêng của âm nhạc mà còn là chuyện của văn chương? Tôi vẫn thường tự hỏi, điều gì là giá trị thật sự khiến cho nghệ thuật có thể bất tử? Bàn về vấn đề này, có người từng nói “Văn học soi sáng các giá trị, dẫn dắt con người vượt lên các giá trị nhất thời, vươn tới các giá trị bền vững”.
Kết bài: Đóng lại những trang văn, câu chuyện kết thúc, nhưng cái đẹp mà vua Phổ nhắc tới trước khi chết, liệu sẽ thật sự ở lại với cuộc đời? Bởi lẽ, tác phẩm khi rời xa nhà văn, “bất tử”, không chỉ còn là vấn đề của người nghệ sĩ mà còn lại câu chuyện của quá trình tiếp nhận.
(Học sinh Hà Phương)
6. Đề ra: Nhà văn Nga Fyodor Dostoevsky có lần từng nói: “Đấy, người ta cứ bảo sáng tạo là cần phản ánh đời sống. Tất cả điều đó chỉ là vớ vẩn: nhà văn (nhà thơ) là người tự mình tạo ra cuộc sống, thêm nữa, đó là một cuộc sống trước nó chưa từng hiện hữu đầy đủ”
(Dẫn theo Lê Ngọc Trà, Nhà văn và sáng tạo nghệ thuật, NXB Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh, 2018, trang 222).
Với trải nghiệm của bản thân về văn học, theo anh/chị, phát biểu trên của Dostoevsky có thuyết phục không? Hãy viết một bài văn nghị luận để trình bày quan điểm của mình về phát biểu trên.
Mở bài:
“Tôi là một người kể chuyện.
Kể chuyện đã giúp tôi có được giải Nobel văn học.”
Khi đọc những lời chia sẻ của nhà văn người Trung Quốc – Mạc Ngôn – trong diễn từ nhận giải Nobel Văn học năm 2012 của mình, tôi tự hỏi rằng Mạc Ngôn nếu chỉ đơn thuần là một “người kể chuyện”, điều gì đã đem đến những thành tựu to lớn cho ông và cho nền văn học dân tộc Trung Hoa? Điều đó có hoàn toàn đi ngược lại với quan niệm về sáng tạo của nhà văn Nga Dostoevsky: “Đấy, người ta cứ bảo sáng tạo là cần phản ánh đời sống. Tất cả điều đó chỉ là vớ vẩn: nhà văn (nhà thơ) là người tự mình tạo ra cuộc sống, thêm nữa, đó là một cuộc sống trước nó chưa từng hiện hữu đầy đủ”?
Kết bài: Xuyên suốt chia sẻ của mình, Mạc Ngôn đã 14 lần nhắc tới hai từ “kể chuyện” như xác quyết khả năng và sức mạnh lớn lao của nó. Nhưng tôi cho rằng, đó chỉ là cách nói khiêm tốn, giản dị của ông mà thôi. Bởi nếu chỉ “kể chuyện” một cách thông thường, đã chẳng tạo nên những thành công rực rỡ của riêng ông trong hành trình sự nghiệp của mình. Đọc trang lại từng trang văn của Mạc Ngôn, tôi nhận ra chính ông đã “tạo ra cuộc sống” trước nay “chưa từng hiện hữu một cách đủ đầy” nhưng mặc nhiên, nó vẫn gắn liền với những giá trị nhân văn, sâu sắc, hướng con người tới cái cao cả, tốt đẹp ở đời. Tôi nghĩ đó mới chính là “thiên chức lớn lao” của mỗi người nghệ sĩ.
(Học sinh Anh Thư)
Leave a Reply