I. Lỗi về tư duy nội dung
1. Mở bài chung chung, sáo rỗng
– Dùng những câu như: “Từ xưa đến nay văn học luôn phản ánh đời sống”, …
– Không hướng vào vấn đề cần nghị luận, mất điểm tính tập trung.
2. Không nêu đúng trọng tâm đề
– Đề yêu cầu phân tích “giọng điệu”, “triết lí”, “tính biểu tượng”… nhưng người viết lại mở bài theo hướng giới thiệu tác phẩm hoặc tác giả quá dài.
– Không nêu trực tiếp luận đề, thiếu tính định hướng.
3. Mở bài không gắn với phạm vi nghị luận
– Đề hỏi về một đoạn thơ, nhưng mở bài lại giới thiệu cả sự nghiệp tác giả hoặc cả bài thơ, dẫn đến thừa, loãng.
– Đề hỏi về một nhận định, nhưng lại đi vào tác phẩm, sai hướng.
4. Mở bài quá dài, lấn chiếm nội dung thân bài
– Học sinh giỏi thường cố thể hiện vốn hiểu biết, khiến mở bài quá dông dài, lan man, có khi dài đến nửa trang.
– Giới thiệu xong vấn đề nghị luận lại lấn sang cả nội dung của thân bài, mất bố cục.
5. Mở bài quá ngắn, cụt, khô
– Chỉ viết 1–2 câu: “Bài thơ X của tác giả Y rất tiêu biểu. Sau đây là phân tích.”
– Không có tính văn chương, không thể hiện năng lực cảm thụ.
6. Dẫn dắt lạc đề
– Dẫn dắt từ triết học, chính trị, lịch sử, khoa học… nhưng không kết nối được với vấn đề văn học, gượng gạo, không logic.
– Không nắm rõ yêu cầu của đề bài, dẫn đến việc viết sai hướng ngay từ đầu.
II. Lỗi về kĩ thuật viết
1. Thiếu cấu trúc 3 phần của một mở bài chuẩn
– Không có 3 bước: dẫn dắt – giới thiệu – nêu vấn đề.
– Nhiều bài viết nhảy thẳng vào tác phẩm mà không tạo bối cảnh.
2. Lỗi liệt kê kiểu “kể công”
– Giới thiệu dài dòng: hoàn cảnh sáng tác, thể loại, nhan đề, xuất xứ… ngay trong mở bài, không cần thiết.
– Lỗi rất phổ biến ở học sinh giỏi vì muốn “khoe kiến thức”.
3. Lỗi “chơi chữ” hoặc dụng công quá mức
– Dùng những hình ảnh ẩn dụ, chơi chữ khó hiểu, khập khiễng, khiến nó phản tác dụng.
Ví dụ: “Văn học là dòng sông suối nguồn tâm hồn, và bài thơ này như một hạt phù sa…”
– Dùng quá nhiều ngôn từ hoa mĩ nhưng sáo rỗng, không rõ ý, không liên quan đến vấn đề nghị luận: “Những trang sách suốt đời đi vẫn nhớ. Như đám mây ngũ sắc ở trên đầu.”
4. Lỗi sao chép khuôn mẫu
– Mở bài công thức, thiếu sáng tạo, giảm điểm năng lực tạo lập văn bản: “Tác giả A là gương mặt tiêu biểu của nền văn học B. Tác phẩm C ra đời năm D…”
– Học thuộc các câu nói cố định của một học giả nào đó và đề nào cũng đưa vào dù có liên quan hay không.
III. Lỗi về phong cách và giọng văn
1. Dùng giọng điệu thô, thiếu chất văn
– Diễn đạt cộc lốc: “Đề yêu cầu phân tích nên tôi sẽ phân tích…”.
– Văn nghị luận văn học phải mềm, gợi, giàu chất thẩm mĩ.
2. Lạm dụng trích dẫn dài
– Lấy nguyên văn nhận định và lời bình từ sách hoặc mạng, rườm rà, phá nhịp văn.
– Trích dẫn quá mức chỉ để đạt yêu cầu về số lượng từ ngữ, trong khi giá trị thực tế của trích dẫn không cao.
3. Mở bài “đao to búa lớn”
– Dẫn dắt bằng tư tưởng lớn, triết lí rộng: “Con người sinh ra trong cuộc đời ai cũng mơ ước hạnh phúc…” -> Không khoanh vùng liên quan trực tiếp đến vấn đề.
– Mở bài theo lối khoa trương, cường điệu, không phù hợp với nội dung thực tế của bài viết: “Trong kỷ nguyên cách mạng 4.0 này, tác phẩm là một thực thể vĩ đại, một siêu kiệt tác của thế kỷ 21, đã mở ra một kỷ nguyên mới, một bước nhảy vọt mang tính đột phá lịch sử…”
IV. Lỗi về logic và liên kết
1. Không tạo được cầu nối giữa dẫn dắt và nêu vấn đề
– Đang nói về văn hóa, xã hội, tư tưởng một cách chung chung rồi “nhảy cóc” sang bài thơ, truyện, dẫn đến đứt mạch.
– Khi trở về với đề bài, mạch cảm xúc bị ngắt, người đọc cảm thấy mất sự tập trung và thiếu logic suy luận.
2. Mâu thuẫn nội dung
– Dẫn dắt theo một hướng nhưng nêu vấn đề theo hướng khác, khiến người đọc bị lệch thông tin.
– Dẫn dắt giới thiệu một phạm vi rất rộng (văn học Việt Nam hiện đại, thơ ca thời chống Mĩ…), nhưng vấn đề cần phân tích lại thuộc một phạm vi rất hẹp hoặc không liên quan trực tiếp.
V. Lỗi về mặt hình thức
1. Sai chính tả, thiếu chuẩn mực học thuật
– Lỗi nhỏ nhưng gây ấn tượng xấu, đặc biệt trong bài của học sinh giỏi cần sự chỉn chu.
– Câu thiếu thành phần câu, đặc biệt là các thành phần chính chủ ngữ, vị ngữ.
2. Cấu trúc câu rườm rà, khó hiểu
– Dùng câu phức quá dài, nhiều mệnh đề, dễ mắc lỗi ngữ pháp, mờ nghĩa.
– Dẫn dắt và nêu vấn đề được đặt cạnh nhau không có câu nối, khiến người đọc có cảm giác các câu văn “rời rạc”, như nhiều mảnh ghép chưa ghép thành một chỉnh thể.
(Sưu tầm)
Leave a Reply