Sau Tết Nguyên Đán một tháng là thời gian thích nhất ở rừng. Cây cối đều nhú lộc non. Rừng xanh ngắt vầ ẩm ướt. Thiên nhiên vừa trang trọng vừa tình cảm. Điều ấy một phần là do mưa xuân. Khoảng thời gian này mà đi trong rừng, chân giẫm lên lớp lá ải mục, hít thở không khí trong lọc, thỉnh thoảng lại được thót mình bởi một giọt nước trên cây rỏ xuống vai trần thì thật tuyệt thú. Tất cả những trò nhố nhăng đê tiện vấp phải hàng ngày hoàn toàn có thể rũ sạch bởi một cú nhảy của con sóc nhỏ trên cành dâu da.
Chính dịp đó ông Diểu đi săn. Ý nghĩ đi săn nảy sinh khi thằng con học ở nước ngoài gửi về biếu ông khẩu súng hai nòng. Khẩu súng tuyệt vời, nhẹ bỗng, hệt như một thứ đồ chơi, thật nằm mơ cũng không thấy được. Ở tuổi sáu mươi, đi săn trong rừng vào một ngày xuân kể cũng đáng sống.
…
Ông Diểu thấy buồn tê tái đến tận đáy lòng. Ông nhìn cả hai con khỉ và thấy cay cay sống mũi. Hóa ra ở đời, trách nhiệm đè lên lưng mỗi sinh vật quả thật nặng nề. “Thôi tao phóng sinh cho mày!” – Ông Diểu ngồi yên một lát rồi bỗng đứng dậy nhổ bãi nước bọt xuống dưới chân mình. Lưỡng lự giây phút rồi ông vội vã bỏ đi. Hình như chỉ chờ có thế, con khỉ cái vọt ngay ra khỏi chỗ nấp, chạy vội đến chỗ con khỉ đực nằm.
Ông Diểu rẽ sang một lối đi khác. Ông muốn tránh sẽ gặp người. Lối này đầy những bụi gai ngáng đường nhưng hoa tử huyết nhiều không kể xiết. Ông Diểu dừng lại sững sờ. Loài hoa từ huyền cứ ba chục năm mới nở một lần. Người nào gặp hoa tử huyền sẽ gặp may mắn. Hoa này màu trắng, vị mặn, bé bằng đầu tăm, người ta vẫn gọi hoa này là muối của rừng. Khi rừng kết muối, đấy là điềm báo đất nước thanh bình, mùa màng phong túc.
(Muối của rừng, Nguyễn Huy Thiệp, Tập truyện Tình yêu, tội ác và trừng phạt, NXB Trẻ, 2012)
Trong dòng chảy của văn học Việt Nam hiện đại, Nguyễn Huy Thiệp được xem là một trong những cây bút tài hoa, luôn đem đến những trang viết sắc lạnh, giàu suy tư triết lí. Với ông, viết văn không chỉ là phản ánh hiện thực mà còn là hành trình khai phá bản chất đời sống, đặt con người vào những trải nghiệm tinh tế để từ đó gợi lên những chiêm nghiệm sâu xa. Truyện ngắn “Muối của rừng” là một tác phẩm tiêu biểu, nơi thiên nhiên hòa quyện với con người, để lại trong lòng người đọc những ám ảnh về trách nhiệm, tình thương và khát vọng sống nhân văn. Nguyễn Huy Thiệp (1950 – 2021) là gương mặt nổi bật của văn xuôi Việt Nam thời kỳ Đổi mới, từng được mệnh danh là “hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp” với nhiều truyện ngắn để đời như Tướng về hưu, Những ngọn gió Hua Tát, Muối của rừng… Văn chương ông giàu chất triết lí, sắc sảo trong nghệ thuật, mang cái nhìn vừa nhân bản vừa nghiêm khắc đối với con người và xã hội. Truyện ngắn “Muối của rừng” in trong tập Tình yêu, tội ác và trừng phạt (NXB Trẻ, 2012) không chỉ kể câu chuyện về một ông lão đi săn mà còn khắc họa chiều sâu nhân sinh: sự thức tỉnh trong tâm hồn con người trước thiên nhiên, trước trách nhiệm và tình thương. Trước hết, tác phẩm đã dựng nên một bức tranh thiên nhiên rừng núi tuyệt đẹp, vừa hùng vĩ vừa trữ tình. Nguyễn Huy Thiệp miêu tả rừng sau Tết Nguyên Đán với lộc non, mưa xuân, không khí ẩm mát và thanh sạch. Thiên nhiên trong “Muối của rừng” không chỉ là phông nền mà còn là một nhân vật giàu sức gợi, đem đến cho con người cảm giác thanh lọc, giúp ông Diểu thoát khỏi “những trò nhố nhăng, đê tiện” của cuộc sống thường ngày. Hình ảnh rừng xanh, lớp lá mục, giọt nước mưa xuân, hay bông hoa tử huyết kỳ diệu – tất cả đã góp phần khắc họa sự tinh khôi, trong lành và thiêng liêng của tự nhiên, gợi ra thông điệp: thiên nhiên là nơi nuôi dưỡng tâm hồn, là chốn để con người tìm về sự cân bằng. Đồng thời, tác phẩm thể hiện sự thức tỉnh nhân tính nơi ông Diểu qua trải nghiệm đi săn. Ở tuổi sáu mươi, ông vốn tìm đến rừng với thú vui súng săn. Thế nhưng, trước cảnh tượng khỉ cái đau đớn tìm đến khỉ đực bị thương, ông bất giác cay cay nơi sống mũi. Từ một kẻ đi săn, ông chợt nhận ra nỗi đau và trách nhiệm mà mọi sinh vật đều phải gánh chịu. Hành động tha bổng con khỉ không chỉ là sự từ bỏ thú vui tàn nhẫn mà còn là sự thức tỉnh lương tri, minh chứng cho khả năng cảm thông, sẻ chia vốn tiềm ẩn trong tâm hồn con người. Qua đó, Nguyễn Huy Thiệp ngầm gửi gắm triết lí: tình thương chính là “muối” làm nên ý nghĩa nhân sinh, khiến con người trở nên cao đẹp. Đặc biệt, chi tiết “hoa tử huyết” – loài hoa ba mươi năm mới nở một lần, trắng, mặn, được gọi là “muối của rừng” – mang ý nghĩa biểu tượng độc đáo. Khi rừng “kết muối”, đó là điềm báo mùa màng phong túc, đất nước thanh bình. Nhưng vượt trên ý nghĩa phong tục, hình ảnh “muối của rừng” còn tượng trưng cho hạt nhân tinh túy, thiêng liêng của cuộc đời: tình thương, trách nhiệm và nhân nghĩa. Chính nhờ thứ “muối” ấy mà cuộc sống mới đậm đà, con người mới tìm thấy sự may mắn và an nhiên. Có thể nói, đây là tầng nghĩa triết lí sâu xa mà Nguyễn Huy Thiệp muốn gieo vào lòng bạn đọc. Không chỉ hấp dẫn bởi nội dung, “Muối của rừng” còn cuốn hút bởi nghệ thuật. Lối viết giản dị mà tinh tế, giàu chất tạo hình của Nguyễn Huy Thiệp đã biến thiên nhiên thành một sinh thể sống động. Sự đan xen giữa hiện thực đời thường với chiều sâu biểu tượng làm nên sắc thái triết lí cho tác phẩm. Thông qua giọng kể vừa lạnh lùng vừa chan chứa xúc động, tác phẩm mở ra khoảng lặng để người đọc tự chiêm nghiệm. “Muối của rừng” của Nguyễn Huy Thiệp không chỉ là một câu chuyện đi săn đơn giản mà là một bản hòa ca về thiên nhiên, tình thương và trách nhiệm. Tác phẩm khiến người đọc nhận ra rằng, con người chỉ thật sự cao đẹp khi biết sống chan hòa với tự nhiên, biết yêu thương, sẻ chia và biết giữ trong mình “hạt muối nhân văn” để cuộc đời không trở nên nhạt nhẽo, vô nghĩa. Đọc “Muối của rừng”, ta không chỉ thấy bóng dáng ông Diểu mà còn bắt gặp chính mình trong đó – những con người luôn cần một khoảnh khắc thức tỉnh để hiểu rằng: sống nhân ái mới là cách sống trọn vẹn nhất.
Leave a Reply